11 Σεπτεμβρίου 1973: Tο πραξικόπημα στη Χιλή και το διαχρονικό μοτίβο του αμερικανικού ιμπεριαλισμού – Του Ηλία Σκυλλάκου

Σαν σήμερα, στις 11 Σεπτεμβρίου 1973, η La Moneda (το προεδρικό Μέγαρο της Χιλής) βρέθηκε περικυκλωμένη από τον στρατό, τα τεθωρακισμένα και την αεροπορία των πραξικοπηματιών του Πινοσέτ, ενώ στο εσωτερικό της ο Σαλβαδόρ Αλιέντε είχε αποφασίσει να παραμείνει στη θέση του και να υπερασπιστεί την κυβέρνηση της Λαϊκής Ενότητας.

Λίγες εβδομάδες αργότερα, ο Φιντέλ Κάστρο θα αφηγηθεί τις τελευταίες ώρες του Χιλιανού προέδρου, παρουσιάζοντάς τον ως έναν ηγέτη που οργανώνει την άμυνα, μεταφέρει ο ίδιος όπλα και πυρομαχικά και αρνείται να εγκαταλείψει τη μάχη.

Η πορεία προς την ανατροπή είχε ξεκινήσει όταν η Ουάσινγκτον αντιλήφθηκε ότι η κυβέρνηση Αλιέντε απειλούσε πολύ συγκεκριμένα οικονομικά συμφέροντα.

Η παρέμβαση είχε αρχίσει ήδη πριν ο Αλιέντε αναλάβει καθήκοντα. Μέσω της μυστικής επιχείρησης FUBELT, η κυβέρνηση Νίξον και η CIA κινήθηκαν σε δύο παράλληλες κατευθύνσεις.

Το λεγόμενο Track I επιδίωκε, με πολιτικές πιέσεις και παρασκηνιακούς χειρισμούς, να αποτρέψει την επικύρωση της εκλογής του από το χιλιανό Κογκρέσο, ενώ το Track II αναζητούσε απευθείας στρατιωτική λύση, καλλιεργώντας επαφές με Χιλιανούς αξιωματικούς και εξετάζοντας πραξικοπηματικά σενάρια. Όταν απέτυχε η προσπάθεια να εμποδιστεί η ανάληψη της προεδρίας, η πίεση πέρασε σε μια μακρόχρονη στρατηγική οικονομικής και πολιτικής αποσταθεροποίησης, που συμπυκνώθηκε στην περιβόητη εντολή του Νίξον: «Make the economy scream».

Δίπλα στον κρατικό μηχανισμό των ΗΠΑ βρίσκονταν και μεγάλα αμερικάνικα οικονομικά συμφέροντα. Η International Telephone and Telegraph (ITT), η οποία είχε σημαντικές επενδύσεις στη Χιλή, είχε προσφερθεί να διαθέσει έως και ένα εκατομμύριο δολάρια για ενέργειες που θα απέτρεπαν την άνοδο του Αλιέντε στην προεδρία. Η υπόθεση της ITT αποτύπωσε με τον πιο καθαρό τρόπο τη συνάντηση των γεωπολιτικών σχεδιασμών της Ουάσινγκτον με τα συμφέροντα των αμερικανικών μονοπωλίων.

Ο στραγγαλισμός των επενδύσεων και της χρηματοδότησης, η πίεση μέσω διεθνών χρηματοπιστωτικών μηχανισμών, η διοχέτευση χρημάτων σε κόμματα, οργανώσεις και αντικυβερνητικά μέσα ενημέρωσης και η συστηματική εκστρατεία προπαγάνδας και αποσταθεροποίησης συνέβαλαν ενεργά στη δημιουργία των όρων πάνω στους οποίους πάτησε το πραξικόπημα.

Το χτύπημα της 11ης Σεπτεμβρίου ήταν η κορύφωση μιας πολύχρονης επιχείρησης για να συντριβεί μια κυβέρνηση που αμφισβητούσε την εξάρτηση και τα συμφέροντα του αμερικανικού κεφαλαίου στη χώρα.

Και αυτή η ιστορική σκιά δεν έχει εξαφανιστεί από τη Χιλή. Σήμερα, περισσότερο από μισό αιώνα αργότερα, η άνοδος του Χοσέ Αντόνιο Καστ στην προεδρία της Χιλής σηματοδοτεί μια νέα ακροδεξιά ανακατάταξη, πολιτικά συγγενική με την κληρονομιά του Πινοσέτ και ευθυγραμμισμένη με το τραμπικό στρατόπεδο στην ήπειρο, δείχνοντας ότι η αμερικανική επιρροή, τα συμφέροντα του μεγάλου κεφαλαίου και οι πολιτικές δυνάμεις που στηρίζουν αυτή την εξάρτηση εξακολουθούν να καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό την πορεία της χώρας.

Από τη Γουατεμάλα του 1954 και την Κούβα μέχρι τη Χιλή, τους Κόντρας στη Νικαράγουα και τον Παναμά και την Βενεζουέλα το μοτίβο μεταβάλλεται χωρίς να αλλάζει ουσία.

Σήμερα, η απαγωγή του Νικολάς Μαδούρο από τις ΗΠΑ, η επιβολή αμερικανικής κηδεμονίας στη Βενεζουέλα και η επιλογή της Ντέλσι Ροντρίγκες να ακολουθήσει τον δρόμο της υποταγής στις απαιτήσεις της Ουάσινγκτον ανοίγουν τον δρόμο για βαθύτερο αμερικανικό έλεγχο πάνω στον πετρελαϊκό πλούτο και την οικονομική κυριαρχία της χώρας.

Την ίδια στιγμή, η αποκοπή κρίσιμων ενεργειακών ροών προς την Κούβα εντείνει τον οικονομικό στραγγαλισμό του νησιού και δείχνει ότι Καράκας και Αβάνα αποτελούν δύο κρίκους της ίδιας στρατηγικής αμερικανικής επιβολής στη Λατινική Αμερική.

Η Χιλή του Αλιέντε παραμένει ένας από τους πιο καθαρούς κρίκους αυτής της μακράς αλυσίδας και ένα ιστορικό παράδειγμα για το πώς λειτουργεί ο αμερικανικός ιμπεριαλισμός όταν ένας λαός επιχειρεί να χαράξει μια ανεξάρτητη πορεία αλλά και μια πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική.